http://couniniotis.gr/wp-content/uploads/2013/07/couniniotis-background-1-1024x872.jpg
'

Η ιστορια της Μαυρης Σταφιδας

Η “Μαυρομάτα Κίρκη” στο χρόνο και την Ιστορία

Από το Λεύκωμα του Μουσείου Σταφίδας Κουνινιώτη: «Κορινθιακή Σταφίδα, μια πριγκίπισσα στο διάβα των αιώνων».

Οι παλαιότερες γνωστές μαρτυρίες για καλλιέργεια της σταφιδαμπέλου στην Ελλάδα ανάγονται στον 14ο αιώνα μ.Χ., αλλά είναι βέβαιο ότι από την αρχαιότητα αποξηραίνοντο σταφύλια, προς παρασκευή σταφίδας. Οι σταφίδες, ασταφίδες ή σταφυλίδες, αναφέρονται από πολλούς αρχαίους συγγραφείς, η δε παροιμία “ανθρώπου γέροντος ασταφίς η κεφαλή”, που χαρακτηρίζει την ρυτιδώδη κατάσταση της σταφίδας, μαρτυρεί ότι ήταν γνωστή ως προϊόν από πολύ παλαιά.

raisin-history-body-lft-1Αναφορικά με τη Λατρεία του Διονύσου και της Αμπέλου:
Οι τοπικές θεότητες και οι θρησκευτικές λατρείες και τελετές της Αρχαιότητας, όπως παντού στην Αρχαία Ελλάδα έτσι και στην ευρύτερη περιοχή της Αρχαίας Αιγιαλείας, έχουν κοινό άξονα τον Θάνατο και την αναγέννηση της Φύσης.

Στην αρχαία ελληνική μυθολογία, η γέννηση της αμπέλου αποδίδεται στον νεώτερο θεό του Ολύμπου Διόνυσο, ο οποίος όταν ανδρώθηκε και ανακάλυψε την χρησιμότητά της, περιπλανήθηκε στον κόσμο διδάσκοντας την καλλιέργεια του δώρου αυτού της φύσης. Κατά την Μυθολογία, ο Διόνυσος “γεννήθηκε” (βγήκε) από τον μηρό του πατέρα του θεού Δία, ο οποίος τον είχε βάλει εκεί για να ολοκληρωθεί η κυοφορία του, μετά τον θάνατο της μητέρας του Σεμέλης. Τον νεογέννητο Διόνυσο φύλαξε στη σκιά του, για να τον προστατέψει από τις φλογερές ακτίνες του Ήλιου, το κλήμα της αμπέλου, που μεταφορικά το μάτι του (κλήματος), απ’ όπου γεννιέται ο βλαστός, θυμίζει την υφή του γονάτου. Έμβλημα του θεού ήταν ένα ραβδί στολισμένο με φύλλα κισσού και αμπελόφυλλα, ο θύρσος, ενώ στο κεφάλι του έφερε στεφάνι από φύλλα και καρπούς αμπέλου. Η λατρεία του θεού αυτού καθιερώθηκε στις διονυσιακές γιορτές που συνδέονταν με την ανάπτυξη του αμπελιού, την ωρίμανση του καρπού και τον τρύγο, ενώ γύρω από την λατρεία του πλάσθηκαν πολλοί μύθοι. Οι διονυσιακές γιορτές πλαισιώνονταν με αγώνες, συμπόσια, σπονδές, ψαλμούς, χορούς και πειράγματα που δημιουργούσαν φαιδρή ατμόσφαιρα, έτερπαν και προκαλούσαν ευθυμία. Στις γιορτές αυτές ανάγει τις ρίζες της και η κωμωδία. Την στενή σχέση του Διονύσου με την αμπελουργία υποδηλώνουν και τα ονόματα των γιων του, Άμπελος, Στάφυλος και Οινοπίων, τα δύο τελευταία από την μυθική ένωσή του με την θυγατέρα του Μίνωα Αριάδνη.

Στην πόλη Πελλήνη (στο Ν. Κορινθίας) απέναντι από το άλσος της Αρτέμιδος Σώτειρας, υπάρχει Ιερό του Διόνυσου, του επονομαζόμενου Λαμπτήρος. Ο Διόνυσος έχει το επίθετο «λαμπτήρ» και η γιορτή προς τιμήν του Λαμπτήρια, από τις νυχτερινές τελετές κάτω από τη λάμψη των δαδών. Ήταν μια γιορτή ανοιξιάτικη, χαρούμενη, για την επάνοδο του θεού της βλάστησης. Στη διάρκεια της γιορτής οι πανηγυριστές κρατούσαν δάδες αναμμένες και έστηναν στην πόλη κρατήρες κρασιού από όπου έπιναν.

Στην πόλη Αιγείρα (Αιγιαλείας), εκτός από το Ναό του Διονύσου ετελούντο και η γιορτή της «Εφήμερης Αμπέλου» όπου ελάμβανε χώρα στα Διονύσια, ετήσια γιορτή προς τιμήν του θεού Διόνυσου. Εκεί, σύμφωνα με τον τοπικό μύθο της «εφήμερης αμπέλου», την ημέρα της γιορτής και με την ανατολή του ήλιου φύτρωνε μόνο του ένα κλήμα αμπελιού, το οποίο στη συνέχεια άνθιζε, καρποφορούσε, και το βράδυ της ίδιας μέρας τα σταφύλια του ήταν ώριμα, έτοιμα για φαγητό και για παραγωγή κρασιού. Το κρασί του κλήματος αυτού ήταν εξαιρετικό και το απολάμβαναν όσοι έπαιρναν μέρος στη γιορτή. Με το θαύμα της εφήμερης αμπέλου ο Διόνυσος δήλωνε, κατά τη γιορτή, τη δύναμή του. Ο μύθος έχει σχέση με τη μεγάλη και εκλεκτής ποιότητας παραγωγή κρασιού στην περιοχή.

Στην αρχαία πολίχνη Φελλόη (σημερινή Σελιάνα Αιγιαλείας) υπάρχουν οι αναφορές του Παυσανία για ένα από τα καταλληλότερα σημεία ανάπτυξης της αμπέλου καθώς και λατρείας του θεού Διονύσου στο ομώνυμο Ιερό ή Ναό στον οικισμό.

Στην αρχαία πολίχνη Κύναιθα, της οποίας η θέση προσδιορίζεται κοντά στα σημερινά Καλάβρυτα, ο Παυσανίας αναφέρει ως αξιομνημόνευτο του τόπου ένα Ιερό του Θεού Διόνυσου, όπου τελούνταν γιορτή του Διόνυσου χειμερινή με θυσία ενός ταύρου που ο ίδιος ο θεός υποδείκνυε. Η επιφάνεια του Διονύσου γίνεται συνήθως υπό μορφή ταύρου. Σκοπός της θυσίας του ταύρου εδώ είναι να φέρουν οι άνθρωποι το θεό μέσα τους τρώγοντας από το κρέας του θυσιασμένου ταύρου. Με την ιεροπραξία εξασφαλίζεται το δυνάμωμα και η ευφορία των ανθρώπων, που την ανάγκη τους αισθάνονται οι άνθρωποι κατά τους χειμερινούς μήνες.

Στην Αρχαία Κλειτορία (Καλαβρύτων) αναφέρεται ή ύπαρξη της «Μισάμπελου Πηγής» όπου όσοι έπιναν νερό από τη πηγή, λέει ο μύθος, ξεχνούσαν και μισούσαν το κρασί και δεν ήθελαν πια ούτε να το μυρίσουν.

Στη πόλη του Αιγίου (Αιγιαλείας) αναφέρεται η ύπαρξη του Ιερού του Διονύσου κοντά στο θέατρο και το ιερό της Σωτηρίας στη πόλη.

raisin-history-body-right-2

Στην Ακρόπολη των Πατρών οι γιορτές της Αρτέμιδος και του Διονύσου (Αισυμνίτη) συμπλέκονται: ο κεντρικός ναός των τριών πολιχνών (Αρόη, Άνθεια, Μεσσάτιδα) που συνοικίστηκαν με την Πάτρα, ήταν αφιερωμένος στην Τρικλαρία Αρτέμιδα. Ο Αισυμνήτης (άρχοντας, αγωνοθέτης) ήταν πάτρωνας –θεός της πολιτικής ένωσης των τριών αρχαίων δήμων και ταυτίστηκε με τον Διόνυσο, αρχικά θεό της ευφορίας των δέντρων, κατόπιν του αμπελιού και τελικά θεό της βλάστησης. «Αισυμνίτη» ονόμαζαν και ένα παλιό ξύλινο άγαλμα του Διονύσου που φυλαγόταν σε μια λάρνακα σε Ιερό κοντά στο θέατρο• μόνο μια νύχτα κάθε χρόνο, κατά τη διάρκεια της γιορτής ο ιερέας, μαζί με εννέα επιλεγμένους άντρες και γυναίκες, φέρνει τη λάρνακα ή «κίστη» έξω από τον ναό και την ανοίγει. Όποιος έβλεπε το άγαλμα έχανε τα λογικά του. Κυριότερο μέρος της γιορτής ήταν η νυχτερινή πομπή από το ναό του Διόνυσου Αισυμνήτη στο ναό της Τρικλαρίας Αρτέμιδος και επιστροφή στον ίδιο ναό. Αγόρια πήγαιναν με στεφάνια από στάχυα στο Ιερό, αφού κατέθεταν τα στεφάνια στη θεά, πλένονταν στο ποτάμι και στη συνέχεια φορούσαν στεφάνια από κισσό για να συναντήσουν τον Αισυμνήτη Διόνυσο

Στην Αρχαία Μεσσάτη («στη μέση»), στην οποία ανατράφηκε ο θεός της αμπέλου Διόνυσος, κατά μία εκδοχή του μύθου, ενώ κατά μία άλλη, εκεί βρήκε ο Διόνυσος κρησφύγετο από τις επιβουλές των Τιτάνων. Για κάποιον από τους δύο παραπάνω λόγους ονομαζόταν και Διόνυσος Μεσσατέας.

Τα Διονύσια της Τρίτειας ήταν επίσης ετήσια γιορτή προς τιμήν του Διόνυσου, κατά την οποία λάμβαναν χώρα «όργια» (ιεροτελεστίες, ιεροπραξίες) για την ευόδωση της συγκομιδής της παραγωγής, ενώ πραγματοποιούνταν μυστικά δρώμενα και γίνονταν θυσίες προς τιμήν της Τρίτειας και του Άρη.
(Πηγές: Λεύκωμα Μουσείου Κουνινιώτη, wikipedia.com και ΙΛΕΦ)

Η Ονομασία:

Ο Ξενοφών στην “Κύρου Ανάβαση” αναφέρεται στην “αποξηραμένη σταφυλή”, όταν περιγράφει την διάβαση των στρατευμάτων του δια μέσου της Αρμενίας και κάνει λόγο για την αφθονία των αγαθών της χώρας, στα οποία συμπεριλαμβάνει και την σταφίδα. Μάλιστα η μνεία αυτή παρέσειρε πολλούς να υποστηρίξουν ότι “ο μικρός της σταφιδαμπέλου θάμνος είναι αυτόχθων εν Ασία, εν αυτή δήλον ότι το πρώτον εφυτεύθη και εκαλλιεργήθη, είτα δε εξ αυτής μετεφέρθη και ενεκλιματίσθη και εις άλλας χώρας, οίον την Πελοπόννησον”.

Πάντως η λέξις σταφίδες, ασταφίδες εις τα αρχαία κείμενα, ίσως υπονοεί την σημερινή Κορινθιακή Σσταφίδα, η οποία κατέστη είδος εμπορεύσιμον της Πελοποννήσου, των Ιονίων Νήσων και της Στερεάς Ελλάδος προ εξακοσίων περίπου ετών και η οποία οφείλει την ονομασία της στους Γάλλους (Raisin de Corinthe).
(Πηγή: Σ.Καργάκος) Η λέξη currant, που σημαίνει στα αγγλικά την Κορινθιακή Μαύρη Σταφίδα, έχει την αρχή της στην Κόρινθο. Από τα γαλλικά, raisins de Corinthe, ή μάλλον raisins de Corauntz όπως ήταν στα γαλλικά της εποχής, πέρασε τον 14ο αι. και στα αγγλικά, όπου σιγά-σιγά το raisins παραλείφθηκε• στα κείμενα της εποχής τη λέξη τη βρίσκει κανείς γραμμένη σε πάμπολλες παραλλαγές, corentes, corauntz, currents, currence, corans κτλ. Μάλιστα, όταν τον 16ο αιώνα άρχισαν να καλλιεργούνται στην Αγγλία τα φραγκοστάφυλα, ο κόσμος νόμισε ότι αυτός ο καρπός είναι η νωπή μορφή της σταφίδας, και τα είπε κι αυτά currant• το λάθος επισημάνθηκε αμέσως, αλλά όπως συχνά συμβαίνει ρίζωσε, κι έτσι σήμερα currants λέγονται και τα φραγκοστάφυλα και οι σταφίδες.

Στην Αμερική, για να ξεδιαλύνει η σύγχυση, τις σταφίδες τις λένε Zante currants, δηλαδή ζακυνθινές (η Ζάκυνθος άλλωστε ήταν σημαντική πηγή εισαγωγών σταφίδας στη Βρετανία. ) Μια λέξη ξεχασμένη σχεδόν για την κορινθιακή σταφίδα είναι κουρεντί, που είναι αντιδάνειο από το currant.

Βέβαια, σταφίδα δεν είναι μόνο η μαύρη αλλά και η ξανθή, που ανήκει στην ποικιλία Σουλτανίνα, κι αυτή χωρίς κουκούτσια (απύρηνη) όπως και η Κορινθιακή. Το όνομα προέρχεται από τα ιταλικά (uva sultanina), και μάλλον οφείλεται στο ότι η σταφίδα αυτή εισαγόταν από την επικράτεια του Σουλτάνου, την οθωμανική αυτοκρατορία. Κατά μια άλλη εκδοχή, πήρε το όνομά της επειδή η καταγωγή της είναι από την επαρχία Σουλτανιέ της Περσίας. (Υπάρχουν και άλλες θεωρίες, πολλές μάλιστα επιστρατεύουν και κάποιον μύθο, επειδή στα αγγλικά η λέξη για τη σταφίδα, sultana, είναι ίδια με τη λέξη για τη σουλτάνα). Στην Ελλάδα η Σουλτανίνα ήρθε το 1838 από τη Σμύρνη.

FB: Couniniotis

Youtube Channel

Message from server: Gone. Check in YouTube if the id CouniniotisGroup belongs to a user. To locate the id of your user check the FAQ of the plugin.
Follow Me on Pinterest 
My Pinterest Badge by: Jafaloo. For Support visit: My Pinterest Badge